ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ರೆಡಿನಾ ಸುನಂದಕ್ಕ? (ಭಾರತಿ ಹೆಗಡೆ ಬರಹ)

ಭಾರತಿ ಹೆಗಡೆ
ಮೊನ್ನೆ ಕಾವೇರಿ ಗಲಾಟೆಯ ಕಾವು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೋರಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು.ಹಲವೆಡೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಬಸ್ಸಿಗೆ ಬೆಂಕಿ, ಗಲಾಟೆಗಳೆಲ್ಲ ಆದವು. ಆದರೆ ಮಂಡ್ಯ ಮದ್ದೂರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ರಸ್ತೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟೌವ್ ಇಟ್ಟರು,ತರಕಾರಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿದರು,ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದರು,ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೂತು ಊಟ ಮಾಡಿದರು. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ, ಬಸ್ ತಡೆ ಹಿಡಿದು ತಣ್ಣಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಹಿಂದೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಜಮಾಯಿಸಿದರು, ಅವರೂ ತಣ್ಣಗೆ ಮೌನ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರು.
ಸುನಂದಾ ಜಯರಾಮ್ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅಂಥದ್ದು. ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಆಖಾಡಾಕ್ಕಿಳಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಗಾಟವಿಲ್ಲ, ಹೊಡೆದಾಟವೂ ಇಲ್ಲ,ತಮ್ಮ ಸರಳ ನಡವಳಿಕೆ,ಸರಳ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಜನರನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಂಥ ಮನೋಭಾವ.
ನಾನೊಬ್ಬಳು ರೈತ ಮಹಿಳೆ. ತವರು ಮನೆ ರೈತ ಕುಟುಂಬ, ಗಂಡನ ಮನೆಯೂ ರೈತ ಕುಟುಂಬ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನೊಬ್ಬ ರೈತ ಮಹಿಳೆ. ನಾನು ಓದಿದ್ದು ಎಸ್ಸೆಸ್ಸೆಲ್ಸಿ. ಅರಕೆರೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕಿನ ಅರಕೆರೆ ನನ್ನ ತಾಯಿಮನೆ. ತಾಯಿ ಪುಟ್ಟಮ್ಮ, ತಂದೆ ಅಣ್ಣೇಗೌಡ. ದೊಟ್ಟ ಕುಟುಂಬ ನಮ್ಮದು. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸರಳತೆ ನನ್ನಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ವಿಕಸಿತಗೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಜಯರಾಮ್ ಅವರಿಂದ ಎಂದು ಸುನಂದಾ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ನನ್ನ ಮದುವೆ ನನ್ನ ಜೀವನದ ತಿರುವು ಕೊಟ್ಟಂಥದ್ದು. ಅಲ್ಲಿವರೆಗೆ ನಾನೊಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹಿಳೆ. ಈಗಲೂ ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯಳೇ. ಆದರೆ ನಾನೊಬ್ಬಳು ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು, ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ನನ್ನ ಮದುವೆ.
ಅದು ೧೯೮೫- ೮೬ರ ಅವಽ. ಆಗ ಗುಂಡೂರಾಯರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಮೇಲೆ ಗೋಲಿಬಾರ್ ನಡೆಯಿತು. ನಮ್ಮ ಮಂಡ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ರೈತರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಆಗಿನಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ರೈತ ಚಳವಳಿ ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರೊ. ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರೈತ ಚಳವಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ.
ಆಗಿನ್ನೂ ನನಗೆ ಮದುವೆಯಾದ ಹೊಸತು.ಜಯರಾಮ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದವರು. ಹಾಗಾಗಿ ನನಗೂ ಅವರಿಂದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳೇ ಹರಿದು ಬಂತು. ಆ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಚಳವಳಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಬರದೇ ಇದ್ರೆ ಚಳವಳಿಯ ಆಶಯ ಸ-ಲವಾಗಲ್ಲ ಅಂತ ನಂಜುಂಡ ಸ್ವಾಮಿ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.ಆಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ರೈತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಹಾಗೆ ನಾನು ಕೂಡ ಬಂದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಸುನಂದ ಜಯರಾಮ್ ತಮ್ಮ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು ಸೆರಗು ಹೊದ್ದು ಥೇಟು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅತ್ತಿಗೆಯೋ ಅಕ್ಕನೋ ನೆನಪಿಸುವ ಸುನಂದ ಪಕ್ಕಾ ಹಳ್ಳಿ ಮಹಿಳೆ. ಚಿಂತನೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ಮಾತ್ರ ಹಳ್ಳಿ, ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವಂಥದ್ದು.ಓದಿದ್ದು ಕೇವಲ ಎಸ್ಸೆಸ್ಸೆಲ್ಸಿಯಾದರೂ ಯಾವ ಉನ್ನತ ಓದಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲಂಥ ವಿಚಾರಗಳು ಎಂಥವರನ್ನೂ ದಂಗುಬಡಿಸಬಲ್ಲವು.
ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಎಂಥವರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಅನ್ನುವಂಥ ಯಾವ ಭೇದಭಾವವೂ ಅಲ್ಲಿ ಬರೋದಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಿರುಗಿದ್ದೇನೆ. ಅದೆಂಥದ್ದೇ ದೊಡ್ಡ ಚಳವಳಿ ಇರಲಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಧುಮುಕಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಜನ ನನ್ನ ತುಂಬ ಗೌರವದಿಂದಲೇ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ನೈತಿಕತೆಯೇ ನನಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಧೈರ್ಯ ಎಂದು ಕಡಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸುನಂದಾ ಈಗಲೂ ನಂಬುವುದು ಜನಶಕ್ತಿಯನ್ನು,ಚಳವಳಿಯನ್ನು, ಅದೂ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಽಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದೇ ನಂಬಿದವರು.
ಈ ಮೊದಲು ೯೮-೨೦೦೧ರವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೦-೦೮ರವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ನಾನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ನನಗಿಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ರೈತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆದೆ. ಸಮಾಜ ನನ್ನನ್ನು ಎಳಕೊಳ್ತೋ, ನಾನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಂದ್ನೋ ಎಂಬುದು ನನಗಿವತ್ತಿಗೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ ನನಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕೆಂಬುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ರೈತ ಚಳವಳಿ, ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿ, ದಲಿತ ಚಳವಳಿ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿ ಏನಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಂಥವರು. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧ್ಯ. ಮಾನವಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೂಡ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಒಳಗೇನೇ ಇರುವಂಥದ್ದು.
ಶೇ.೭೦ರಷ್ಟು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಕೃಷಿ, ಬೆಳೆ ಇಲ್ದೆ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಮ್ಮ ಜನ, ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ ಮೊದಲು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇವತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನಗಳೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದು ಬೆಳೆಸಿದ್ದು ಕೃಷಿಯೇ. ೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ ಬಂದಾಗ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಗಳು ಬಂದವು. ಅವು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಆಯ್ತು. ಇದರ ಮೂಲಕವೇ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಗ ನಾವು ವಾಪಾಸು ಆ ಹಸಿರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸಿರು ಮತ್ತೆ ವಾಪಾಸು ನಮಗೆ ಸಿಗಬೇಕು. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ನಾಶವಾಗ್ತಾ ಇದೆ, ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನಗಳೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಆಹಾರ ಸಮಸ್ಯೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ರೈತ ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲ. ಹಾಲಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ಯಾಕಿಲ್ಲ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರ ಯಾಕಿನ್ನೂ ಮೌನವಾಗಿ ಕೂತಿದೆ. ರೈತರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಇಂಥ ಮೌನವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಸುನಂದಾ ರೈತ ಸಂಘದಲ್ಲಿದ್ದೂ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ತಮ್ಮದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ತಣ್ಣಗೆ ಚಳವಳಿಗೆ ಧುಮುಕಿದವರು.

ಇವತ್ತೇಕೆ ಚಳವಳಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ-
ಚಳವಳಿಗಳು ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆಯಾ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಯಾವತ್ತು ಸಮಸ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಳವಳಿ ಇದ್ದರೆ ಅಂಥ ಚಳವಳಿ ಖಂಡಿತ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಚಳವಳಿ ಸಮಸ್ಯಾಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಚಳವಳಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿದ್ರೆ ಅಂಥ ಚಳವಳಿ ಖಂಡಿತ ಸೋಲುತ್ತದೆ. ಚಳವಳಿ, ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟ, ಇವೆಲ್ಲ ಬಹು ವಿಶಾಲವಾದದ್ದು. ಯಾರಿಗೂ ಈಗ ಇವೆಲ್ಲ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಳವಳಿಗೊಂದು ಗಂಭೀರತೆಯೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಯಕತ್ವ ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋಡ್ತೀವೋ ಅಂಥ ಚಳವಳಿಗಳೆಲ್ಲ ಯಶಸ್ವೀಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲೊಂದು ಸಮಾನತೆ ಬೇಕು. ಇದೇ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಮಂತ್ರ, ತಂತ್ರ.

ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಮಹಿಳೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಈ ಮೂಲಕ ಅವಳೇ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈಗ ತಾನು ಸಮರ್ಥಳು, ಎಂಥ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಈ ಸಮಾಜದ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ. ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ತಾನು ಇಂಥ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಗೂ ಅದರ ಅಗತ್ಯವಿರಕೂಡದಲ್ಲವೇ? ಮಹಿಳೆ ಯಾವತ್ತೂ ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳ ಸಮಸ್ಯೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅವಳೇನೇ ಮಾಡಲಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ಸ್ವಂತಿಕೆ ಇರಬೇಕು. ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸುಲಭ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಈಗಂತೂ ಮಹಿಳೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ದುಡಿವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ. ಜೊತೆಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಇತರೆಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರ ಸಹಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಕಾವೇರಿ ಕುಟುಂಬ –
ಕಾವೇರಿ ಜಗಳ ಸದಾ ಕಾವಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯೇನು ಎಂಬುದು ಯಾರಿಗೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಎಮ್‌ಐಡಿಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನೇತೃತ್ವ ದಲ್ಲಿ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತಗೊಂಡು ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ರೈತರ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ ಅಂತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೀವಿ. ಎರಡೂ ರೈತರು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥ ಮಾಡ್ಕೊಂಡಿದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿನ ರೈತರು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸರಳ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದ್ವಿ. – ಇದು ಮಂಡ್ಯದ ವಿಶೇಷ. ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸ್ತೀವಿ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮದುವೆಯ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತು ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಸಾವಿರ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ತಿಥಿ ಮಾಡಿ ಸಸಿನೆಡಿ –
ಇದು ನಮ್ಮ ವಿನೂತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಯಾರೇ ತೀರಿಕೊಂಡರೂ ನಾವು ಊಟೋಪಚಾರ ಎಂದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅವರ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಸಸಿನೆಡುತ್ತೇವೆ ಹಾಗೂ ಬಂದವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಸಸಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಅತ್ತೆ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಅತ್ತೆ ಇರುವಾಗ ಅವರ ಸೇವೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆವು. ತೀರಿದ ನಂತರ ನಾವೇನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದೊಡ್ಡರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ನಾಲ್ಕು ಜನರನ್ನು ಕರೆದು ಊಟ ಹಾಕಿದರು. ನಾವದಕ್ಕೆ ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ನಮ್ಮಮ್ಮ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ಅಮ್ಮ ಹೋದಾಗ ಸರಳವಾಗಿ ಆಚರಿಸೋಣ ಎಂದರೆ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಮೈಸೂರು ಪಾಕು, ಅದೂ ಇದೂ ಎಂದು ಸ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ನಾನು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೊಮ್ಮೆ ಅಂಥ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ನಾನು ಹೋಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ನಾವು ತೀರಿಕೊಂಡಾಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ, ನಮಗೇನೂ ಬೇಡ, ನಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗಿಡ ನೆಟ್ಟರೆ ಸಾಕು. ಮಗನ ಮದುವೆಯನ್ನೂ ನಾವು ತುಂಬ ಸರಳವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದೆವು. ಈಗಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ.

ಪೂಜೆ ಮಾಡಲ್ಲ, ಪೋಟೋ ಇಟ್ಟಿಲ್ಲ
ನಾನು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡೋದಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೇವರ -ಪೋಟೋ ವೂ ಇಲ್ಲ, ದೇವರ ಪೂಜಾ ಮಂದಿರವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನೂ ನಾನು ಆಚರಿಸೋದಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಮಾಡೋದಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸ, ಸಮಾಜ, ಚಳವಳಿ, ಹೋರಾಟ ಇವೇ ನನ್ನ ಮಂತ್ರ. ಮನುಷ್ಯ ಧರ್ಮವೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ನಂಬಿರುವವಳು ನಾನು.
ಜಾಗತೀಕರಣದಿಂದ ಕೃಷಿ, ರೈತ, ಮಹಿಳೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಹಾರ, ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೇಲೆ ನೇರ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚಳವಳಿಗಳೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸದೇ ರೈತರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಕೂಗೋದ್ರಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ.
ಹೀಗೆ ಕೃಷಿ, ಮಹಿಳೆ ಇಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜವಿಲ್ಲ ಈ ಎರಡೂ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಮಾಜ ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ ಸುನಂದಾ ಜಯರಾಮ್.
-ವಿಜಯವಾಣಿ ಯಲ್ಲಿ “ವಾರದ ಮಹಿಳೆ” ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ’ ರೈತ ನಾಯಕಿ ಸುನಂದಾ ಜಯರಾಮ್’ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರತಿ ಹೆಗಡೆ ಬರೆಹ: